Egiaztatu eta gero gezurtatu

Baten batek bai, hobe batzuek!,

ziurtatu, egiaztatu

egin beharko luke, zukeen

ETA-rena, baieztatu

ea diona ta dabiltzana

bat datozen, kreditatu

politikan ta indarkerian

ez dagola, ziurtatu.

Gizarteek bai, honek, horrek, hark

eta…, balira kantatu

ahalko nukeen heldua dela

gure eguna eta dastatu.

Baina horretaz ta baita be hartaz

ez ahaztu ta egiztatu

berdin berdina, ez daudela ez

joko bietan, kontatu!

Eta guri dagokigunaz zer?

Orokorrean eta batez be,

Espainia ta Frantzia,

euskaldunoi dinoskuzuez

benetan gauza bitxiak.

Nor eta guri eta ez berari,

ta ez ETA-ri, lizentziak?,

ETA-k zer egin behar duen, zu!,

¡ai politika zientziak!

Ez dagokigu guri ekitea

hori, hari, iritziak?,

dagokionez, egi-egiak

jada dira ez, jantziak?

Baina, aizue, zer dagokie

haiei, atrebentziak?,

ta zertan daude, zeren guretzat

ez dira, ez iritziak.

Lehen taldean

Gure aberrian, Euskal Herrian,

badira euren aldetik

dabilenek zer borroka egiten,

baina denentzat haatik.

Ta berdin-berdin badaude ere

guretzat, eta ez gugandik,

diotenek lan eiten dutela

ta dabiltza eurentzat soilik.

Honakoak lar dauzkagu, aizue,

hartaz gabiltza eskas baizik,

ze besteentzat aritzen dena

ez dago erraz aurkitzerik.

Soberan dakit nik non nagoen,

non zauden ez, ideiarik

bez, baina agudo nire multzoan

ikusiko zaitut nork nik.

Zikoinaren hegaldia

Non

Gure iraultzaren, euskaldunona!,

egunean zelan jakin

non egongo, hi, garen, bizirik,

hilda… ez badakigu, ezjakin.

Baina askeak izan aurretik

non geunden, non ginen dakin?,

ba jaiki, jakin bertsotan blaitzen

ta askabidean lanakin.

Eta askeak izan ondoren

dakigu, dakik?, badakin?,

ba jakik, jakin bertso zaletzen

ta askakurtsoan lumakin.

Hegaldarazten, habia egiten,

txikiak zaintzen, ahotsakin

matxinadara deitzen, birdeitzen

eta idazten hitzakin.

Zuzena eta gogorra

Gura edo ez gura guda edo ez guda

beti izan du aukera lez,

badakizue nortaz nabilen,

ta hautua, noski, gerra, ez?

Nahi edo ez nahi gerla edo gerla

betiro eduki dugu, aiez!,

ta gudariak, armagizonak…

nola ez, halabeharrez.

Egon dira bai, egon badaude,

baina orain be bakezalez

Euskal Herria dago beteta

ta borrokara nahitaez

garamatza edo horretan dabil

ze gu ari gara bakez

hala eta guzti, hala eta ere

ta baita ere askatasunez.

Zintzotasuna eta gezurkeria

Gauza bitxiak gertatzen zaizkit,

espainolari erdaraz

egiten diot eta ez du ulertzen

bat bez, ezer ez egiaz.

Bere hizkuntzan, izango ote?,

diotsot, bai gaztelaraz,

eta alferrik, tutik ere ez,

piperrik bez, bez gezurraz.

Eta euskara zintzo eta mintzo

darabilkiot, euskaraz,

geure mintzairan, ezbairik gabe!,

eta dena geure eraraz.

Baina orduan faltsukerian

jausten da bera, maskaraz

konturatzean eskatzen dit, hi,

hispaniar erara, demas.

Habia egiten txikientzat

Lumak badaramatzate, ilerik ez

Nik dakidala Durangon, aizu,

izan ditugu zikoinak,

Pinondo alboan, adibide lez,

dauzkagu batzuk bikainak.

Andra Mariko kanpandorrean

egon bazeuden, Birjinak…

itzul zitezen habia egin zun,

baina “ez dira” elizainak.

Argi ugari, kanpai mordoa

ez dituzte atseginak

eta horregatik etorberriek

izan daitezke arinak.

Hautu egitean uhin-antena

badauzkatela dohainak

garbi gera da, azken finean

pikua dute, ez haginak.

Gutxienez eta mesedez

Gure hizkuntza, daramaguna

izakian ta izaeran,

jakin nahi nuke askoz hobeto

idazkeran ta hizkeran.

Ta ahalegintzen naiz, jada egunero,

idazletzan ta ahoskeran

ta pixkanaka igartzen ditut

aurrerapenak “euskeran”.

Nahiz ta hala ere ondo baitakit

zalantzek esateko eran

dabiltzatela eta akatsak

nire ohiko bertsopaperan.

Barkamenak ba, barka horregatik,

barka hutsak saiakeran,

baina on eginak baldin badaude

begira itzazu sikieran.

Augurapenak eta aurrerapenak

Egunen baten Euskal Herria

euskalduna eta askea

izango da bai, baina ordura arte

hobe gero ekitea.

Gure euskaran euskal peto lez

dagokigu aritzea

ta aldi berean lokabe gisa

litzaiguke ondo ibiltzea.

Ze eredua emanda, moldea izanda

euskaltzea ta askatzea

errazagoa gertatu ahal zaigu

ta zilegia eskatzea

gure hizkuntzan ta aberrian

nahi dugula bizi, ea

denon artean ametsa egi

ote dagon bihurtzea.

Euskal olerkaria eta bertsolari ikaslea

Txikia nintzen eta egunero

lokartu baino lehen aitak

ekartzen zidan olerkia ta

zizkidan leituz loak.

Handik seguru jasan nituen

lehenengo ikaskuntzak,

baina honaino erakarri nau

bere kabuz nire lanak.

Gazte ja izanda ta Lauaxeta

Ikastolan ai bertsoak

entzunda ere erdal bidetik

jo nuen, baina orainak

bertsolaria izateraino

narama eta euskarak

Euskal Herrira, ia zerura

ze harago da ametsa, goazak.

Edo udazkena edo udaberria

Lau kantoitako orri zuriak

idazleari esan ohi da

beldurra ematen diola askotan,

baina guk ez dugu duda.

Barealdia, lasaitasuna

badelako be, parada

sormen guztia barru-barrutik

ateratzeko, koartada.

Guretzat behintzat horrela da bai

naretasun ta patxada

ta une egokia geure-geurea

dena emateko be bada.

Euskaldun legez eta euskaran

gu igarotzeko bolada

denez horretan aritzen gara

izan negua, izan uda.

Etxe-abereak eta mantsoak eta basatiak eta pizti

Kalean uso, etxean otso

dio esaera zaharrak,

hegazti honetan, haragijale

hartan ordea berriak.

Guztiz egia, bene-benetan

izan gaitezke gu biak,

bakezaleak olibarekin

edo zinez gudariak.

Abere bata baita bestea,

oso onak, nahiko txarrak,

ahal gara izan edo izatera

behartu gaitu jaun gerrak.

Baina, aizue, nork dauka hemen

luma zuriak, nork beltzak

ta berdin-berdin aldi berean

nork hortz luzeak, nork motzak.

Urriaren hogeizkoa

Durangarra naiz, Bilbon jaioa

Franco hil aurretik hain zuzen

hilabete bat lehenago ta

preso nago, preso nintzen.

Ze askatasuna ez dago libre,

Euskal Herria dena zen,

askatu nahi den gizatalde bat,

argi eta garbi eta ozen.

Horretan gabiltz eta horretan

zelan ez geunden, genbiltzen,

baina ez gara, gure hitza hor doa,

jardungo horretan, ulertzen?

Aske euskaldunak edo aldrebes,

euskaldun askeak, hartzen?,

izango gaituk edo ez, baina

hori nahi dugunez goazen.

Hitzetik ekintzara

Independentzia, burujabetza,

Euzkadi ta askatasuna,

Euskal harria, errepublika,

euzko lurraldetasuna.

Euskara, euskalki eta batua,

bakea, berdintasuna,

gizateria, gizazalea,

gizatiar, gizatasuna.

Askabidea, ingurugiro,

gure onegitasuna,

bihotz zuria, buru gorria

eta orlegitasuna.

Itxaropena, etorkizuna,

gure abertzaletasuna,

iraultzagarri, berritzailea

eta herri euskaltasuna.

Ekingarria

Abertzaleak ta euskaltzaleak

gara gu, ezmeza ez izan,

ta Euskal Herria eta euskara

Jainkotzat dugu bizitzan.

Eta jakina Asaberriak

gure hizkeran, gure hizkuntzan

bizitzera edo eraman gaitu

edo aldrebes, baina goazan.

Ze herridian biziera bat

da ta alderantziz balitzan,

topera biziz, gure modura

legoke eginda, zalantzan?

Ezbairik gabe baina holan da be

gu garena gure ekintzan

ikus daitela ze maitasuna

ez dago soilik bihotzan.

Herri jabetasuna

Behin da berritan ta behin da berriz

non eta Euskal Herrian…

alderdiren bat ikus daiteke

bere berekoikerian.

Lortzeko nahian Ajuria Enea,

pentsatuz horrela agian

berena dela jauregia ta

denona baita azkenian.

Ez ahaztu hori sekula santan,

boterea ez dago airian,

hankak lurrean, gora ukabila

egon ohi da eta abian.

Beraz aurrera eta aurrera,

goazen aurrerantz, etxian

ez da etxekorik eta hor kanpoan

jende ugari dugu atzian.

Gogorapenak

Bost urterekin izango ote zen,

ni txikia nintzanean,

jakingabe oso sartu ninduten

Lauaxeta Ikastetxean.

Zer eta euskara, euskal hizkuntza,

barnatzeko barrenean

eta kostata izanda ere

gorde nuen azkenean.

Miraria ta bitxia dena

nire ariman, bihotzean,

baina han barruan kartzelatuta

zegoen zainen artean.

Eta horregatik hori jakinda

heldu nion bat-batean

erabaki honi: gure hizkeran

egitea aurrerantzean.

Nire lehen Hamaseiko Handia

Euskal Herrian, egia esanda,

gertatzen da, da ez-dultzea,

ez dala erraza, nahiz ta hala gura,

gure euskaran bizitzea.

Non ta aberrian, zer dela eta,

nola liteke aditzea

euskaldunoi kosta zaigula

geure hizkuntzan aritzea.

Aibalaostia, hala da, gutar,

baina traba urrutitzea

gu guztioi, oi!, dagokigu

eta altxorra ez galtzea.

Daramaguna ta daukaguna

barrenean ta askatzea

ez denez saila mese-mesedez

ez da gehiegi eskatzea.

Abesteko bertso idatziak

Bertsolaria izan nahian

nabil ni era argian,

baina ez dodaz nire bertsoak

eiten zuzenian,

ezta ere jende aurrian,

bat-batean bez egian,

hala ere, aizue, euretan doa

saiakera agian.

Ez gaituzte maite

Egia da, ez iritziak,

bai Espainak bai Frantziak

euskalduna bai maite dutela

ez den lez, bitxiak

ta arraroak ta ez jantziak,

nahiz ta hori ez izan guztiak,

zeren orduan garen moduan

ez gaituzte…, itxiak.

Onak dugunak txar batekin eta nork ote?

Bada ez-pertsona ezaguna

gaua bezain beltza, iluna

bere ekintz txarrak on bat soilekin,

anderea, jauna,

itsu nahiean eguna

ematen duena, alguna

bada ta aldrebes aritzen da ba

gurekin, entzuna?

Erdibidean dena

Egia da orain dela

asko EAJ-k JEL-a

jarraituz, aizu, inakzioan

jaustera joan zela,

baina bada be txapela…

ta… hartu zuena ta itzela

egin ondoren ekintzetatik

harago, at…, duela…

Kriston egia

Estatu espainiarra haiena

iluna baino beltzena

da ta guretik atera nahi du

daukagun txarrena.

Euskal Herriak… zuena…

argia ta zuriena

aldiz gugandik bilatzen dabil

demagun onena.

Irribarre egin arte

Askatasuna, ze tierra!,

zein bake osoa, ederra!,

bilatzen gaude eta horregatik

hartzen dugu gerra.

Eta eskuina edo ezkerra

gobernatu, gure haserra

soilik nahi dute, ba jakizue

izango da alferra.

Barkamenez

Okupatu dezakete,

kartzela gurekin bete,

tortura uka, txar kondenatu

ta ekarri rekete,

trikornioa eta florete

guri emateko billete,

ba entzun ondo: Euskal Herritik

Gora Gu!, jodete!

Mesedez, noiz arte?

Gure herri hau, liderra,

bata dena, dena ederra,

erasotua izaten denez

nork nahi du hemen gerra?

Kanpokoak, hor da okerra,

maltzurkeria eta ankerra,

ba argi ibili nahi duen horrek

zer ta gure haserra.

Zer?

Algo habrá hecho esaten zen

Euskal Herrian hain zuzen

ETA-ko ekintzak amaituz gero

norbaitekin lehen.

Eta krimen edo ez krimen

izan jakin nahi nukeen

errugabeak edo errudunak

zer ote egin zuen.

Bat bilatu eta beste bat aurkitu

Izan bertso, olerkia

izan, mutil zein neskia,

zelan egiten diren ez dakit,

baina ia-ia.

Ta gainera, hau egia!,

egitean, ze bitxia!,

neure burura beste baten bat

etortzen da, argia!

Libreak izan arte

Beraskatasuneraino

gura izan du bai horraino

herri honek heldu KO batekin

edo puntuz, ai… no?

Bai eta ezerez baino

ez dugu lortu, honaino

erdu da Espainian… itxitasuna,

baina gu goraino.

Orduan denak handik datoz

Esana du behin ta berriz

esaera zaharrak argiz

bide guztiak Erromaraino

daramatela, biz.

Baina esango nuke aldiz

esandako xendek ta egiz

Hiri Santura eta heriotzara

doaz joan etorriz.

Gertatzen zaiguna

Bizitza honetan bada pertsona,

zu gazte zahar, zahar gaztea,

maite nauena, gainera ez gutxi,

naizen moduan, suertea.

Gero eta euskaldunagoa... gero…

gero eta gehiago…, tristea

da horregatik, Jainkoagatik!,

bertan behera ni uztea.

Esan baino gehiago, sentiarazi

Bertso baten ez da errez,

pozik egonda edo haserrez,

asko esaten baina egon ziur

esango du eskerrez

kantuan denak plazerrez,

polit moduan, ederrez

bat bakarrean ta bat-batean

esaten ohi da ezerrez.

Luma askeak

Gure herri zilegia

kaiolan dabil, legia!,

baina airean dago eta haizeak

ipar jo du, egia!

Ez da oraindik biziegia

ezta oraingoz goikoegia,

nahiz ta bultzatzen duen ta zelan

hegaldi mehegia.

Versotik bertsora

Olerkaria izatea,

aizu, herri-alkatea,

gehien batez da idatzi eta

ondo kantatea.

Bertsolaria esatea

ordea da hitzematea

gure hizkuntzan mundu osoari

ta gero abestea.