Haizeberri eta haize zahar

Frankorekin eta amaitzeko

ahala dutenek, nahia ez,

ETArekin nahi dute akabo

baina ezin ikusten denez?

Eta ETArengatik bada

aro berria, nahitaez

izango da Estatuengatik

aritzen bagara zaharrez.

Eta berria berritasun

denborala ez bada eskerrez,

zaharrak dakar zer ta zahartasun

eternala zoritxarrez.

Berdin espazioarekin,

berria ez daukagunez

zaharra dugu, baina aurkakoa

lor daiteke lan ta lanez.

ETA eta ETB

Euskadi eta Euskadiren

askapena,askatasuna

nahi duen norbaitek zer oihu

bota dezake ai laguna!

Eta Euskadi eta Euskadiren

bakea, baketasuna

nahiez gero zer oihukatu

daiteke, kide kutuna!

Gora ETA lehengo kasuan

izatekotan zentzuna

badu bigarrenean Gora

ETB izatea, astuna?

Ez, ta Gora ETA gura ta

guda lortzen bada, Jauna,

eta Gora ETB nahi ta

itzala bada erantzuna.

75. urteurrenean

Mila bederatziehun eta

hogeita hamazazpiko

martxoaren hogeita hamaikan

zer pasa zen?, aspaldiko!

Egun horretan jaio ez arren

Durangoko hil zein biziko

bonbardaketen zera pean

hasi nintzela betiko.

Mila bederatziehun eta

Franko hiltze urtean urriko

hogeian sortu nintzen berez

ta ez dut nigatik etsiko.

Egun berean ETAk iaz

esan zuena ez da epiko

ta ez bada erantzuna lirika,

nor da epika, nor liriko?

Euskal izaera

Denborak bakoitzari jartzen

diola bere lekuan

esaera zaharrak dio

ta izango da ba zeruan.

Zeren Lurran, gure planetan

horrela balitz, orduan

Euskal Herria libre eukiko

genuen eta genuan.

Alderantziz be ez da, lekuak,

esaten dudan moduan,

ez digu zertan jarri behar

gure denboran, puntuan.

Horregatik geure izaera

izan daiteke, ez ziztuan,

jarriko gaituena aldian

ta tokian oso-osuan.

Lan etenatik erreboluziora

Lan denboran lan egitea

ta greba greba egunetan

ez da iraultzailea izatea

ezta iraultza, gezurretan?

Greba aldietan beharrean

aritzea edo lanetan

ta lan orduetan lanuzte

egitea da benetan

matxinotzat jardutea ta

matxinada, egietan?

Horregatik gaudenok gaude

zelan ez da ba iraulketan

ta ailegatuko da eguna

beste lan, zereginetan

ari izateko ta orduantxe

egongo gara jaietan.

Bat-bateko idazketak

Idazterakoan euskaraz

batez be, horra barkamena,

akatsen bat bai noizean behin

daukat, nork ez?, ta ze pena.

Denborarik ez dudalako

zuzentzeko ta zuzena

zer den hautatzeko, gainera

idatzi nahi dut, hor sena.

Ta adina min sortarazten dit

tarterik, berea dena!,

be ez izatea kantatzeko

idatzitakoa, dena!

Baina txistuka, atzamarrekin

edo isilean naizena

abesterakoan, orduan

senti dezaket garena.

Hitz-azpijokoak

“Demokratei” entzutean

demokrazia hitza ahoan,

zapalkorrari askatasuna,

bake armatuari, atoan

justizia auzi-epailei,

berdintasuna era osoan

ezberdintzaileari, egia

gezurtiari, halakoan

herri ukatzaileei herria,

aberria ezezkoan

dagoenari euskaldunokin,

eskuinari ezkerrekoan

dena ulertzen dut segituan,

esanahia esandakoan

ez da, izango ote hizkuntz kontua

eta izaera ondoan.

Ematetik kentzera edo kentzetik ematera

Zerengatik batez be eman da

bizitza mundu honetan,

Jainkoarengatik seguru,

nahiz Jauna egon ezbaietan.

Odol urdinarengatik be

gorritxoa isuriketan

ikusi da ta azulean

ez da azula ez gorrietan.

Aberriarengatik zenbat

eman dira bere horretan

aberriak eman ez arren

batengatik, gutxietan.

Kapitalarengatik ere

zer ez da eman, nahiz benetan

eman horrek kentzean datzan

ta kenketa bizietan.

Ikaskizunak

Bertsolaria den edonor

lehenago bertsozalea

izan ohi dela esan daiteke,

bertso-entzule ta eskalea.

Zaletasuna izanda edo

parean euskaltzalea

egingo da ze euskara gabe

ez da ez bertso ezta zalea.

Afizio biak ja izanik

zer eta gai-jartzailea

izango da ze gai ezean

zer esan ez da ezta esalea.

Azkenean honaino helduta

epaimahai, puntu emalea

sartuko da ze tanto barik

ez da sortze ez sortzailea.

Poetika, politika eta filosofia hutsa

Zenbatutako ekintza onak

bada egiten dituena,

baina zenbatezinezkoak

ta txarrak eiteko, pena!

Eta aldrebes, neurritako

txarrekin be dabilena

bada, baina neurrigabeko

onak gauzatzeko, onena?

Eta azken hau izatean

txarra ta lehena txarrena,

zer izango da orduan ona

eta zer ote ongiena.

Ona ekintza onekin onak

eitea da ta ongirena

ekintza hoberekin beraz

burutzea hoberena.

Horixe

Euskal Herriaren arnasa,

pilpira edo taupada,

ahotsa, esateko era,

begiak ta begirada.

Euskal Herriaren odola,

maitasuna, bihozkada,

malkoak, izerdia, usaina,

barrea ta besarkada.

Euskal Herriaren bizitza,

izaeratxo, patxada,

ahogozoa, ukimena,

konpainia ta bultzada.

Euskal Herriaren ametsak,

barre-irria, dardarkada,

sentimenduak, arrazoia,

kolore ta matxinada.

Irabiaketa

Iraulketarako baldintzak

gure artean daudenean

greba orokorrera deitu

gaituzte ostegunean.

Egin ahal izateko lana

euki behar da, ezean?,

ta lana euki ahal izateko

egin behar da, parean!

Ta egon zein ez langabetuak

denbora galtzen etxean

zein kalean langileria

bada lana iraultzean.

Iraultzaile handi izatea

ogibidea izatean

iraultza prestatzen duenak

beti dago beharrean.

Hala bedi

Nire amatxok maiz eta askotan

esaten dit modu onean

zenbat gustatzen zaidan neri

euskara bere-berean.

Egia da, beste hizkuntzak

zelan ez be bat-batean,

nahiz jakin ez, esango nuke,

denak, baina era askean.

Geurea espresuki askatu

beharko da azken finean

eta alderantziz, askapena

euskaldundu, euskal etxean

badakite zertaz nabilen,

horretan bete-betean

daude, gaude, dabilz, gabiltza

ta lortuko da noizean.

Argiaren iraultza

Biktima hitza esatean

edo biktimak, plurala!,

zer esan nahi da, entzutean

zer ulertzen da, makala?

ETArenak, Estatuenak,

hirurenak, ez da hala!,

edo bada, baina badira

gehiagorenak, tamala!

Zer diote erreinukoek?

Zer elizek? Zer? Badala?

Zer merkatu-gizon ta andreek?

Zer alderdiek? Zer? Ala?

Zer telebista kateek? Zer

Bankuek? Zer? Kapitala

ezer ere ez ta horrela

mantentzen dute itzala.

Ondo esanda, ondo esana

Estimatzeko daukaguna

zioen, nork?, Lauaxeta

Ikastolako euskarazko

irakasleak, poeta!

Agian, baina baita ere,

entzun eidak, jarri arreta,

euki mesedez estimatzen

duzuna, hitz beroketa!

Zeren baldin bada eta bada

izateak, ja ariketa!,

balio duena izatean

jarri beharko da erneta.

Eta estimua, baina ez izan

daukazuna, hots aldaketa!,

euki faborez zu zarena

ta gogoan hartu eta.

Ondo esana, ondo esanda

Lauaxeta Ikastolan bai

euskararen maisuari

baloratzeko daukaguna

entzun nion, gomendari!

Txarra zeren berak zeukana

ez zuen, aholkulari,

aintzat hartzen eta hala ere

izatez zen kontseilari.

Ta esango nuke gaur egun be,

eta nioke berari,

ez duela balioesten

daukana ta Jainkoari

eskatu badiezaioket,

baldin badu duenari

gogoan hartu dezala hark

eskatzen diot, be Amari.

Gudaketak edo bakeak egin

Politika eta hitzarekin

gatazkaren konponketa

bilatzen duenak kartzela

topatzen badu, hausnarketa!

Gudatea ta indarrarekin

hori bera?, galdeketa,

xerkatzen dabilena libre

baldin bada, gogoeta!

Zelan lortu orduan bakea,

nola ikusi askaketa,

aldrebes balitz posiblea

litzateke ta aldaketa.

Demokrazia izango zen hau,

ez demokrazia eta

frantziarra edo española,

daukagunak, zapalketa!

Bertso filosofikoa

Norbaiteri entzunda daukat

izateak kontzientzia

baldintzatzen duela eta

ez aldrebes, hor zientzia!

Beste bati aditu diot

sorterriak lizentzia

berbera duela eta izana

baldinpetzen du, esentzia!

Hirugarren batek zioen

edo ez, atrebentzia?,

jaiotze datak bazuela

zera hori, influentzia!

Baina bizitzen dena eta

nahi dena be garrantzia

handia daukate ta beraz

badakigu, alegrantzia!

Orro eta marru egin

Aupa Athletic ta Manchester

gaur norgehiako ta abarra

eman dizkiguzue Bilbon,

Katedralean, bakarra!

Bai San Mamesean jokoan

lehoiak ta euren indarra

izan dute eskuan ta oinean

gure ditxa edo negarra.

Zorionez zurigorriak

zekien non den iparra

ta bi ta bat irabazi du,

etxekoa ta gutarra.

Ai ze poza, ze alaitasuna,

zenbat amets, zenbat garra

hor diraute ta itxaropenak

ekar dezake gabarra.

Ezagutu ez nuen aitonari

Beste herrietan ez dakit,

baina Durangon, nirean,

Ezkurdin kiosko mutu bat

dago, ez du soinua airean.

Nahiz musika eskola eta

hurrengokoa parean

izan herrian eta abar

isilduta ez da berean.

Kale musikariak ere,

lokalezkoak gurean

badauzkagu be eta hala be

isilean da, ezerean!

Bere ateak itxita daude,

kartzela balitz, hirean

ez legoke askoz hobeto

libreki edo librean?

Nire lehen Hamaseiko eta beste zerbait gehiago

Badut, badaukat lagun on bat

erokeri bat, bakarra

baldin bada egin duena

ta erotzat daukate, txarra!

Kide berberak egunero

nahiz gauzatu barra-barra

mila jenialtasun, bai mila!,

“jeinuan” ez da, kaskarra!

Jeinutzat ai ez dute hartzen

jeinu izan arren, azkarra

eta askoz gehiago izanda be,

ulergaitza, kakatzarra!

Baina aizue ez zaio ardura,

bere lana, eginbeharra

poza handia da berarentzat

ta ez du nahi gehiago, farra!

Jo ta ke barik irabazi arte

Baten batek esan zuen

ETAren galtze, galera

poliziala eta gero

joango dela lortzera

ETAren galpen, galpena

politikoa, hauxe bera,

baina honek zer esan nahi du,

hortxe daukak hi galdera.

ETAren Euskadi eta

askatasunaren zera

porrota edo galkuntza

lortu nahi duela? Ostera?

Zer da Euskadi, Nafarroa

ta Iparralde? Gure aukera?

Ta askatasuna ez badugu?

Zertaz dabil? Amaiera!

Bertso politikoa

Ez dakit nori entzun diot

ETAk zelaitxo batean

dauzkan armak utzi behar

dituela bere ustean.

Agian, baina nirean

hilgailuak hor uztean

landari duen txarrantxa

kendu behar zaio ostean.

Zeren lehena baketik

hurbil badago, tartean

askatasunetik azken

hau berdin ta bitartean

bakea askea balitz

ta askatasuna esatean

baketsua ulertuko

bagenu hobe anartean.

Elearen laguna

Zenbatetan gure herrian,

Euskal Herrian entzun da

fronte ezberdinak daudela

eta badaude, ai Buda!

Ni egotekotan nengoke

kulturalean, ez duda!,

kultura frontala eiteko,

badagoelako guda.

Halabeharrez baina hala

eta guzti izan uda

edo negua bakea

nahiko nuen, ai Neruda!

Ze bertso-gizona izanda

naturala, ez duda-muda!,

hitza erabiltzea da ta

bere soinu ta durunda.

Baldintzazko bertsoa

Ni ez naiz izan ETAkoa

eta ez nintzateke egitan

izango ta izatekotan

botako nuen birritan:

Ni naiz ETA, ni naiz ETA,

ta ETA izanda nire baitan

fronte kulturalean bai

jarriko nintzen kapitan.

Esateko nahi duenak

hitza hitzarekin nahitan

bilatu behar du nahiz ta

ukoa jaso begitan.

Ze indarrari indarrarekin

zilegi izan da be herritan

erantzutea, hobe dela

berbarekin diot nitan.

Bertso profetikoa

Egunen baten, seguru!,

Euskal Herria askea

nahiko da eta hautatuz

baita be errepublikea.

Dena izango da ezberdina,

eingo da politikea,

ez halabeharrez gerra

ta lortuko da bakea.

Hitz batzuen esanahia

aldatuko da, hitz merkea

ez du balioko izango,

entzungo da musikea.

Baina hala ere eta guzti

ez da egongo domekea

libre iraultzaileentzat

ze izango da burrukea.

Mozorroen jausia

ETA-k ekintza armatuak

egin dituela eta

soberan dakigu askok,

baina hor doa gogoeta.

Azkeneraino ez badu

eraman bere ariketa,

terrorea ez bada izan,

zer pasa da, Lauaxeta!

Ze hemen gerrak izan dira

ta badaude ta aldaketa

ETA-rengandik badator,

noizkorako elkarrizketa.

Zertan dabiltza Estatuek,

bakebidean da ETA,

ta horrela jarraituz gero

jausiko zaie kareta.

Bertso isila

Zelan, nola egin daiteke

bertso bat soilik formari

garrantzia emanez, zelan

esango didak, erari.

Eta aldrebes, nola, zelan

bota berdina hondoari

bakarrik emanda axola,

nola esadak, zolari.

Eta zelan, nola, zelan

bai honi bai goikoari

inportantzia emanda

soilki, esan, entzulari.

Ze azken finean soinua

denez dena soinuari

eman beharko lioke

muntatxoa, doinuari.

Hil edo biziko bertsoa

Maitatu dugun edonor

hiltzen denean negarra,

zinkurina, pena, mina

datozkigu barra-barra.

Eta bizirik egonda

ja ez dagoena, lurtarra,

zenbatetan egin dugu

berarekin farra, farra?

Zergatik ez dira etortzen

adina erraz irribarra,

barrea, poza, plazera

esadazu, Iparrizarra!

Ilunaldiak agian

zorionaren indarra

aurrera dezake, baina

zer da ona eta zer txarra?

Bertsotan eta birbertsotan

Autokritika eta kritika

eraikitzailea izan

behar dela, hi, zenbat alditan

entzun da hemen edo Suitzan.

Ta eraikuntza kritikoa ta

autokritikoa plazan

izan beharko litzatekeela

diot, hobe hala bailitzan.

Euskal Herrian are gehiago

gaudenean beti dantzan

eraikin horren inguruan bai

etxean, kalean, mezan.

Egin dezagun beraz geurea,

badakigu zertan datzan,

zelan baita ere, baina horrela be

ez dute nahi, jakin hezan!

Goian dago, behean be bai

Urtebete bat pasa da

Libe ta ni lantokian

ezagutu ginenetik,

gaur hil da, ja ez da bizian.

Emakume txiki bat zen

arima handikoa, irrian

jartzen zuen zituena

ta bera zena egian.

Ezpainetan beti zeukan

irribarre bat, begian

mila txinparta ta eskuan

borroka bat, bazekian

gaixotasunari aurre

egiten ta azkenian

poztasuna galdu gabe

irabazi du era argian.

Noizaldiak

Gure bizitzak, existentziak

izaten ohi du aroak

non begirada geroan edo

jartzen dugu, inozoak!

Eta alderantziz badu garaiak

begiak ta begikoak

iraganean zein lehenaldian

ipintzeko, txotxoloak!

Zeren askotan ahazten zaigu

orainean, halakoak!,

ezartzea eta denbora horrek

garrantzi gehien du, ukoak?

Berari esker ja datorrenak

ta berdin joandakoak

posible dira, beraz aizue

be bai Euskal Herrikoak.

Mendi-saltari handia hegalekin eta abar

Zaldibarretik Abadiñora,

Egaña-tik Lantegi-ra

ia egunero kamioi batek

dakarzkigu zer begira.

Burdinako, bai!, kontainerretan,

automobilentzat dira,

“olio” filtro, mila inguru,

datozkigu eta badira.

Zorionez gaur metal kaiola

bat bukatzean han, mira!,

hanka batekin matxinsalto bat

zebilen ta bere hira.

Ze salto eginda horrela eta guzti

ez zen iristen ez goira

ta lagunduta, ja askatuta

joan da zakarrontzira.

Askamina

Gure hizkuntzak, gure euskarak

euskalki eder ez galduak

eduki arren, jakina!,

eman zituen fruituak.

Bat izan zen dakiguna,

batua eta batuak

eredu ezin hobea

jarri dezake, ai bertsuak!

Gure herriak, Euskal horrek

lurralde historikuak,

euskaldun jantzi-jantziak

izanda be ta foruak

ez du lortzen bere ametsa,

askapena ta askatuak

izan arte oihulariak

egongo dira ta oihuak.